หน้าที่ของผู้ชายในการดูแลครอบครัวตามหลักอิสลาม
เรียบเรียงโดย...อิสมาอีล กอเซ็ม
มวลการสรรเสริญเป็นเอกสิทธิ์ของอัลลอฮฺผู้อภิบาลแห่งสากลโลก
ครอบครัวเป็นรากฐานสำคัญของสังคม และเป็นโครงสร้างที่อิสลามให้ความสำคัญอย่างยิ่ง ในระบบครอบครัวอิสลาม อัลลอฮฺทรงกำหนดบทบาทและหน้าที่ของชายและหญิงอย่างสอดคล้องกับธรรมชาติของแต่ละเพศ ผู้ชายโดยโครงสร้างมีพละกำลัง และความสามารถในการแบกรับภาระภายนอก ขณะที่ผู้หญิงมีความอดทนสูงทั้งทางร่างกายและจิตใจ โดยเฉพาะภาระการตั้งครรภ์ การคลอด และการเลี้ยงดูบุตร
อย่างไรก็ตาม ในสังคมปัจจุบัน บทบาทดังกล่าวเริ่มคลาดเคลื่อน ผู้หญิงจำนวนมากต้องออกไปทำงานเลี้ยงชีพ ควบคู่กับการเลี้ยงลูกและดูแลบ้านเรือน ขณะที่ผู้ชายบางส่วนกลับละเลยหน้าที่ด้านค่าใช้จ่าย จนเกิดคำถามสำคัญว่า สถานการณ์เช่นนี้สอดคล้องกับหลักอิสลามหรือไม่ และอิสลามวางฮุกุมไว้อย่างไรต่อผู้ชายที่ไม่รับผิดชอบครอบครัว
หลักฐานจากอัลกุรอาน : ความเป็นผู้นำที่ผูกพันกับความรับผิดชอบ
อัลลอฮฺ ตรัสว่า
﴿الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ﴾
(سورة النساء: 34)
ความหมาย:
“บรรดาผู้ชายคือผู้รับผิดชอบดูแลบรรดาผู้หญิง ด้วยเหตุที่อัลลอฮฺทรงให้บางส่วน เหนือกว่าบางส่วน และด้วยเหตุที่พวกเขาใช้จ่ายจากทรัพย์สินของตน”
คำอธิบายนักวิชาการ
อิบนุกะษีร อธิบายว่า : ความหมายคือ ผู้ชายดูแลผู้หญิง ด้วยกับจ่ายค่าเลี้ยงดูแก่นาง
กล่าวคือ ความเป็น قَوَّامَة ของผู้ชายตั้งอยู่บน “การใช้จ่ายเลี้ยงดู” หากขาดการใช้จ่าย ความเป็นผู้นำย่อมบกพร่อง
อัลกุรฏุบี ระบุชัดว่า: “เมื่อผู้ชายไม่จ่ายค่าเลี้ยงดู ความเป็นผู้นำของเขาย่อมหมดไป”
ค่าเลี้ยงดู (نَفَقَة) ในอัลกุรอาน
อัลลอฮฺตรัสเกี่ยวกับการเลี้ยงดูมารดาในช่วงให้นมว่า:
وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ… وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ
(سورة البقرة: 233)
ความหมาย:
“มารดาจะให้นมบุตรสองปีเต็ม และเป็นหน้าที่ของบิดาที่จะจัดหาอาหารและเครื่องนุ่งห่มแก่พวกนางโดยเหมาะสม”
บรรดานักฟิกฮฺทั้งสี่มัซฮับเห็นพ้องว่า ค่าอาหาร เสื้อผ้า และที่อยู่อาศัยของภรรยา เป็น วาญิบ ต่อสามี ไม่ขึ้นกับว่าภรรยาจะร่ำรวยหรือทำงานหรือไม่
หลักฐานจากหะดีษ: การละเลยค่าเลี้ยงดูเป็นบาป
ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า: «كَفَى بِالْمَرْءِ إِثْمًا أَنْ يُضَيِّعَ مَنْ يَقُوتُ» (رواه أبو داود)
ความหมาย : “เพียงพอแล้วที่ชายคนหนึ่งจะมีบาป ด้วยการที่เขาละเลยผู้ที่เขามีหน้าที่ต้องเลี้ยงดู”
หะดีษนี้ย้ำอย่างรุนแรงว่าการละเลยค่าเลี้ยงดูที่เป็นวาญิบนั้นเป็นสิ่งต้องห้าม
แบบอย่างท่านนบี ﷺ ในครอบครัว
เมื่อท่านหญิงอาอิชะฮฺ رضي الله عنها ถูกถามว่า: مَا كَانَ النَّبِيُّ ﷺ يَصْنَعُ فِي بَيْتِهِ؟
قَالَتْ: كَانَ فِي مِهْنَةِ أَهْلِهِ (رواه البخاري)
ความหมาย:
“ท่านนบี ﷺ ทำอะไรในบ้าน?”
“นางตอบว่า: “ท่านช่วยงานครอบครัวของท่าน”
นี่แสดงให้เห็นว่า ความเป็นผู้นำในอิสลามไม่ได้หมายถึงการสั่งการ แต่หมายถึงการรับภาระและการช่วยเหลือ
ความอดทนของผู้หญิงและเกียรติของมารดา
ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า: «أُمُّكَ، ثُمَّ أُمُّكَ، ثُمَّ أُمُّكَ، ثُمَّ أَبُوكَ» (متفق عليه)
“มารดาของเจ้า หลังจากนั้น มารดาของเจ้า หลังจากนั้น มารดาของเจ้า“
จากหะดีษข้างต้น มีชายคนหนึ่งมาถามท่านนบี ในมนุษย์เราจะทำความดีกับใครมากที่สุด หมายถึงระหว่างบิดาและมารดา ท่านนบีกล่าวให้ทำดีต่อมารดา ถึงสามครั้ง หลังจากนั้น กล่าวถึงการทำดีต่อบิดาแค่ครั้งเดียว เป็นการให้ตระหนักถึงบุญคุณความเหนื่อยยากของมารดาที่มีต่อเรา
นักวิชาการอธิบายว่า : การให้เกียรติมารดาเหนือบิดา เป็นผลจากภาระหนักของผู้หญิง ทั้งการตั้งครรภ์ การคลอด และการเลี้ยงดู ซึ่งสะท้อนถึงความอดทนที่สูงกว่าผู้ชายอย่างชัดเจน
ฮุกุมของผู้ชายที่ไม่จ่ายค่าเลี้ยงดู
ตามหลักการอิสลาม หากผู้ชายมีความสามารถ แต่ไม่จ่ายค่าเลี้ยงดูแก่ภรรยา
ฮุกุมคือ : เขา มีบาป (آثم) ละเมิดวาญิบที่อัลลอฮฺกำหนด ภรรยามีสิทธิฟ้องร้องต่อกอฎี มีสิทธิขอแยกหรือขอหย่าในบางทัศนะ
อิบนุตัยมียะฮฺ กล่าวว่า: «إذا امتنع الزوج من النفقة مع قدرته أُجبر أو فُرِّق بينهما»
“หากสามีปฏิเสธการเลี้ยงดูทั้งที่มีความสามารถ เขาจะถูกบังคับ หรือถูกแยกจากภรรยา”
ในสังคมปัจจุบัน ผู้หญิงจำนวนมากต้องทำงานหนักทั้งนอกบ้านและในบ้าน หากการออกไปทำงานของผู้หญิงเกิดจากความจำเป็นเนื่องจากการละเลยของผู้ชาย ตามหลักอิสลาม ความบกพร่องอยู่ที่ผู้ชาย ไม่ใช่ผู้หญิง
อิสลามไม่ได้ลดคุณค่าผู้หญิง แต่กลับ เพิ่มภาระให้ผู้ชาย เพื่อคุ้มครองศักดิ์ศรีของครอบครัว การดูแลค่าใช้จ่ายและความเป็นอยู่ของครอบครัว เป็นหน้าที่วาญิบของผู้ชายตามหลักอิสลาม ความเป็นผู้นำในครอบครัวมิใช่อำนาจ แต่คือความรับผิดชอบและการเสียสละ ผู้ชายที่ละเลยหน้าที่ดังกล่าว ย่อมขัดต่อหลักศาสนาและคุณค่าความเป็นบุรุษในอิสลาม
อิสลามไม่ต้องการผู้ชายที่อ้างสิทธิ แต่ต้องการผู้ชายที่ยืนหยัดในหน้าที่
