ผู้ฟื้นฟูหลักเตาฮีดกับกระแสการต่อต้านในอดีตและปัจจุบัน

เรียบเรียงโดย อิสมาอีล  กอเซ็ม

มวลการสรรเสริญเป็นเอกสิทธิ์ของอัลลอฮผู้อภิบาลแห่งสากลโลก

     ตลอดประวัติศาสตร์อิสลาม การฟื้นฟูศาสนา ถือเป็นหลักการสำคัญที่ปรากฏในอัลกุรอาน ซุนนะฮ์ และการปฏิบัติของบรรดานักวิชาการในทุกยุคสมัย เมื่อสังคมมุสลิมห่างไกลจากหลักคำสอนดั้งเดิม ย่อมมีผู้ลุกขึ้นเชิญชวนให้กลับคืนสู่อัลกุรอานและซุนนะฮ์ ซึ่งบุคคลเหล่านี้มักต้องเผชิญทั้งการยอมรับและการคัดค้าน

ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า

"แท้จริงอัลลอฮ์จะทรงส่งผู้ฟื้นฟูศาสนาแก่ประชาชาตินี้ในทุก ๆ หนึ่งร้อยปี"

     หนึ่งในนักวิชาการที่มีบทบาทโดดเด่นในการฟื้นฟูหลักเตาฮีดในศตวรรษที่ 18 คือ  ผู้เป็นเจ้าของผลงานด้านอะกีดะฮ์ที่ได้รับการศึกษามาอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน

การฟื้นฟู มิใช่การก่อตั้งศาสนาใหม่

     จากการศึกษางานเขียนของเชคมูฮัมหมัด บิน อับดิลวะฮาบ จะพบว่าท่านมิได้ประกาศว่าตนเป็นศาสดา มิได้อ้างว่ากำลังสร้างศาสนาหรือมัซฮับใหม่ และมิได้เชิญชวนให้ละทิ้งอัลกุรอานหรือซุนนะฮ์ ตรงกันข้าม ท่านย้ำอยู่เสมอว่าหน้าที่ของตนคือการเชิญชวนผู้คนกลับสู่การเคารพภักดีต่ออัลลอฮ์เพียงพระองค์เดียว และยึดมั่นในหลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์ตามความเข้าใจของบรรดาสะละฟุศศอลิห์

     ผลงานสำคัญของท่าน เช่น كتاب التوحيد الأصول الثلاثة كشف الشبهات และ القواعد الأربع ล้วนมุ่งอธิบายหลักเตาฮีด พร้อมรวบรวมอายะฮ์และหะดีษเป็นหลักฐานประกอบ

เหตุใดจึงเกิดการต่อต้าน

     การต่อต้านท่านเริ่มขึ้นตั้งแต่ระยะเริ่มต้นของการดะอ์วะฮ์ เพราะคำสอนของท่านกระทบต่อความเชื่อและการปฏิบัติบางประการที่แพร่หลายในยุคนั้น ผู้คัดค้านมีเหตุผลหลายประการ ได้แก่

- ความเห็นต่างทางวิชาการเกี่ยวกับการตีความหลักฐาน

- การไม่เห็นด้วยกับการประเมินว่าการปฏิบัติบางอย่างเข้าข่ายชิริกหรือบิดอะฮ์

- ผลกระทบต่อประเพณีและโครงสร้างทางสังคม

- ปัจจัยทางการเมือง ภายหลังความร่วมมือระหว่างท่านกับ

     ด้วยเหตุนี้ การโต้แย้งจึงไม่ได้มีเฉพาะมิติศาสนา แต่ยังเกี่ยวข้องกับสังคมและการเมืองในบริบทของยุคนั้นด้วย

บทบาทในการวางรากฐานรัฐซาอุฯ แห่งแรก

     ความร่วมมือระหว่างเชคมูฮัมหมัด บิน อับดิลวะฮาบ กับมุฮัมมัด บิน ซะอูด นับเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของประวัติศาสตร์คาบสมุทรอาหรับ โดยเป็นการผสานการปฏิรูปทางศาสนาเข้ากับการจัดระเบียบการปกครองบนพื้นฐานของชะรีอะฮ์ จนเกิดรัฐซาอุฯ แห่งแรก ซึ่งต่อมามีอิทธิพลต่อการพัฒนาของราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบียในเวลาต่อมา

ผลงานที่ยังคงมีอิทธิพล

     แม้เวลาจะผ่านมากว่าสองร้อยปี ผลงานของเชคมูฮัมหมัด บิน อับดิลวะฮาบ ยังคงได้รับการศึกษาในสถาบันอิสลามจำนวนมาก โดยเฉพาะด้านอะกีดะฮ์และการดะอ์วะฮ์ ขณะเดียวกัน ผลงานของท่านก็ยังเป็นหัวข้อที่มีการวิพากษ์วิจารณ์ในวงวิชาการ ซึ่งสะท้อนถึงอิทธิพลและความสำคัญของแนวคิดของท่านต่อประวัติศาสตร์อิสลาม

การใส่ร้ายและความขัดแย้งในยุคปัจจุบัน

     ในยุคของสื่อดิจิทัล ข้อมูลเกี่ยวกับเชคมูฮัมหมัด บิน อับดิลวะฮาบ ถูกเผยแพร่อย่างกว้างขวาง ทั้งในรูปของงานวิชาการและเนื้อหาบนสื่อสังคมออนไลน์ บางครั้งมีการอ้างคำพูดโดยตัดออกจากบริบท หรือสรุปความคิดของท่านจากแหล่งข้อมูลรองเพียงบางส่วน ส่งผลให้เกิดภาพลักษณ์ที่แตกต่างกันอย่างมาก

     ผู้สนับสนุนท่านมักโต้แย้งว่า การกล่าวหาว่าท่าน "ก่อตั้งศาสนาใหม่" หรือ "มีอัลกุรอานเล่มใหม่" ไม่มีหลักฐานจากผลงานต้นฉบับของท่าน ขณะที่ผู้วิพากษ์วิจารณ์ก็เสนอข้อโต้แย้งในประเด็นการตีความและการประยุกต์ใช้หลักการของท่าน ดังนั้น การศึกษาความคิดของท่านจึงควรอาศัยผลงานต้นฉบับและงานวิชาการจากหลายฝ่าย มากกว่าการตัดสินจากข้อความสั้น ๆ ที่เผยแพร่ในสื่อออนไลน์

อัลกุรอานสอนให้ผู้ศรัทธายึดมั่นในความยุติธรรม แม้ต่อผู้ที่เห็นต่าง

     "โอ้บรรดาผู้ศรัทธา จงยืนหยัดเพื่ออัลลอฮ์ด้วยความยุติธรรม และอย่าให้ความเกลียดชังต่อชนกลุ่มหนึ่งทำให้พวกเจ้าไม่ยุติธรรม จงยุติธรรมเถิด เพราะนั่นใกล้ต่อความยำเกรงยิ่งกว่า"

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์อัลมาอิดะฮ์ 5:8)

     อายะห์นี้ชี้ให้เห็นว่า การประเมินบุคคลหรือแนวคิดใด ๆ ควรตั้งอยู่บนหลักฐาน ความเป็นธรรม และการศึกษาจากแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ ไม่ใช่จากข่าวลือหรือการกล่าวอ้างที่ขาดความชัดเจน

     เชคมูฮัมหมัด บิน อับดิลวะฮาบ เป็นบุคคลสำคัญผู้มีอิทธิพลอย่างยิ่งต่อประวัติศาสตร์ความคิดอิสลามยุคใหม่ ไม่ว่าจะมองท่านในฐานะผู้ฟื้นฟูหรือวิพากษ์แนวทางของท่าน ประเด็นที่แทบไม่มีข้อโต้แย้งคือ ผลงานและแนวคิดของท่านได้สร้างผลกระทบอย่างกว้างขวางต่อการศึกษาด้านอะกีดะฮ์ การดะอ์วะฮ์ และการถกเถียงทางวิชาการในโลกมุสลิม 

     การศึกษาท่านด้วยความรอบด้าน บนพื้นฐานของหลักฐานและความยุติธรรม จึงเป็นแนวทางที่สอดคล้องกับจริยธรรมของการแสวงหาความรู้ในอิสลามมากที่สุด