สาเหตุแห่งการประทานอายะฮ์ต้นของซูเราะฮ์อัต-ตะห์รีม
อ.อับดุลวาเฮด สุคนธา
มวลการสรรเสริญเป็นสิทธิของอัลลอฮ์ และขอความศานติและความจำเริญจงมีแด่ท่านเราะสูลุลลอฮ์ ﷺ
บรรดานักวิชาการมีความเห็นแตกต่างกันเกี่ยวกับ สาเหตุแห่งการประทานอายะฮ์ต้นของซูเราะฮ์อัต-ตะห์รีม โดยมีอยู่ 2 ทัศนะสำคัญ
1. ทัศนะที่หนึ่ง: เหตุการณ์เรื่องน้ำผึ้งเป็นสาเหตุของการประทานอายะฮ์
อิบนุกะษีร กล่าวว่า นักวิชาการมีความเห็นแตกต่างกันเกี่ยวกับสาเหตุของการประทานอายะฮ์นี้
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضَاتَ أَزْوَاجِكَ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
“โอ้นะบีเอ๋ย ทำไมเจ้าจึงห้ามสิ่งที่อัลลอฮฺได้ทรงอนุมัติแก่เจ้า เพื่อแสวงหาความพึงพอใจบรรดาภริยาของเจ้าเล่า และอัลลอฮฺนั้นเป็นผู้ทรงอภัย ผู้ทรงเมตตา”
(อัต-ตะห์รีม :1)
มีผู้กล่าวว่า อายะฮ์นี้ถูกประทานลงมาเกี่ยวกับ มารียะฮ์ และมีผู้กล่าวว่าเกี่ยวกับ น้ำผึ้ง
อิบนุกะษีรเห็นว่า รายงานเรื่องน้ำผึ้งมีความถูกต้องกว่า โดยมีหะดีษจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ ว่า ท่านนบี ﷺ เคยดื่มน้ำผึ้งที่บ้านของ ซัยนับ บินติ ญะห์ช์ และใช้เวลาอยู่ที่บ้านของนางนานกว่าปกติ
ท่านหญิงอาอิชะฮ์และท่านหญิงหัฟเศาะฮ์จึงตกลงกันว่า เมื่อท่านนบี ﷺ เข้าไปหาคนใดคนหนึ่ง ให้กล่าวกับท่านว่า
ท่านรับประทานมะฆอฟีรหรือ ? (ยางไม้หรือน้ำหวานเหนียวที่ไหลออกมาจากปลายกิ่งของพืชทะเลทรายบางชนิด มีสีคล้ายกับน้ำเชื่อมกากน้ำตาล (หรือน้ำผึ้งอินทผลัม) มีรสหวานที่ผู้คนสามารถรับประทานได้ แต่มีกลิ่นที่ไม่พึงประสงค์ (กลิ่นเหม็น)
และให้พูดว่า ฉันได้กลิ่นมะฆอฟีรจากท่าน
ท่านนบี ﷺ จึงตอบว่า ไม่ใช่ แต่ฉันดื่มน้ำผึ้งที่บ้านของซัยนับ บินติ ญะห์ช์ และฉันจะไม่ดื่มอีก เพราะฉันได้สาบานไว้แล้ว ดังนั้น อัลลอฮ์จึงประทานอายะฮ์ว่า “เพื่อแสวงหาความพอใจของบรรดาภรรยาของท่าน”
อิบนุกะษีรกล่าว เพิ่มเติมว่า รายงานบางสายระบุว่า หัฟเศาะฮ์เป็นผู้ให้น้ำผึ้ง ขณะที่อีกสายหนึ่งระบุว่า ซัยนับเป็นผู้ให้น้ำผึ้ง และอาอิชะฮ์กับหัฟเศาะฮ์ได้ตกลงกันในเรื่องดังกล่าว
และอิบนุกะษีรกล่าวว่า อาจเป็นไปได้ว่าเหตุการณ์ทั้งสองเกิดขึ้นจริง แต่การระบุว่าเหตุการณ์เหล่านั้นเป็นสาเหตุโดยตรงของการประทานอายะฮ์ ยังมีประเด็นที่ต้องพิจารณา
ทัศนะเรื่องน้ำผึ้งนี้ได้รับเลือกโดยนักวิชาการหลายท่าน เช่น อิบนุ อัล-อะเราะบี, อัล-กุรฏุบี, อิบนุกะษีร และอิบนุ อาชูร
2. ทัศนะที่สอง: เหตุการณ์เกี่ยวกับมารียะฮ์เป็นสาเหตุของการประทานอายะฮ์
นักวิชาการอีกกลุ่มหนึ่งเห็นว่า สาเหตุของการประทานอายะฮ์ คือ เรื่องหญิงรับใช้ของท่านนบี ﷺ คือ มารียะฮ์ อัล-กิบฏียะฮ์
มีรายงานจากท่านอะนัส ว่า ท่านนบี ﷺ มีหญิงรับใช้ที่ท่านมีความสัมพันธ์ด้วย และท่านหญิงอาอิชะฮ์กับท่านหญิงหัฟเศาะฮ์ยังคงพูดกับท่านเกี่ยวกับเรื่องนี้ จนกระทั่งท่านนบี ﷺ ห้ามนางแก่ตนเอง
จากนั้นอัลลอฮ์จึงประทานอายะฮ์ว่า
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ
“โอ้นะบีเอ๋ย ทำไมเจ้าจึงห้ามสิ่งที่อัลลอฮฺได้ทรงอนุมัติแก่เจ้า”
รายงานนี้ถูกบันทึกโดยอัน-นะสาอีย์ และอัล-หาฟิซ อิบนุหะญัร กล่าวว่า สายรายงานของมันถูกต้อง
ตัฟซีรอัล-ญะลาลัยน์ อธิบายว่า เหตุการณ์เกี่ยวข้องกับ มารียะฮ์ อัล-กิบฏียะฮ์ ซึ่งเกิดขึ้นในบ้านของหัฟเศาะฮ์ในช่วงที่นางไม่อยู่ เมื่อหัฟเศาะฮ์กลับมา นางรู้สึกไม่พอใจ ท่านนบี ﷺ จึงกล่าวว่าจะห้ามมารียะฮ์แก่ตนเอง เพื่อแสวงหาความพอใจของภรรยาของท่าน
นักวิชาการบางท่าน เช่น อิบนุอะฏียะฮ์ และอัล-กอซิมีย์ เห็นว่ารายงานเรื่อง การห้ามหญิงรับใช้ มีน้ำหนักมากกว่า
เหตุผลประการหนึ่งคือ:
การห้ามหญิงรับใช้เพื่อให้ภรรยาพอใจ สอดคล้องกับคำว่า เพื่อแสวงหาความพอใจของบรรดาภรรยาของท่าน มากกว่า รายงานเรื่องน้ำผึ้งไม่ได้ระบุอย่างชัดเจนว่าท่านนบี ﷺ ห้ามน้ำผึ้งเพราะต้องการเอาใจภรรยา แต่ท่านกล่าวว่าไม่ต้องการดื่มอีกเนื่องจากเรื่องกลิ่น
การที่มีการประทานซูเราะฮ์ทั้งซูเราะฮ์เพื่อเตือนภรรยาของท่านนบี ﷺ เกี่ยวกับการร่วมมือกันกดดันท่าน และมีการเตือนถึงความรุนแรงของเรื่องนี้ อาจสอดคล้องกับเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับความหึงหวงระหว่างภรรยามากกว่า
แล้วทัศนะไหนถูกต้อง ?
นักวิชาการบางท่าน ไม่ได้ตัดสินอย่างเด็ดขาดว่าทัศนะใดเป็นคำตอบสุดท้าย เนื่องจาก ทั้งสองเหตุการณ์มีรายงานที่สามารถสนับสนุนได้
ส่วนอัฏ-เฏาะบะรีย์, อัล-บะเฆาะวีย์ และอัส-สะอ์ดีย์ ก็มีแนวทางที่เปิดโอกาสให้พิจารณาความเป็นไปได้ของทั้งสองเหตุการณ์
ชัยคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ กล่าวว่า:
ดังนั้น อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งได้ทรงห้ามนบีของพระองค์จากการทำให้สิ่งที่อนุมัติเป็นสิ่งต้องห้าม เช่นเดียวกับที่พระองค์ทรงห้ามบรรดาผู้ศรัทธา และพระองค์ทรงแจ้งว่า พระองค์ได้ทรงบัญญัติให้พวกเขามีวิธีชดเชยคำสาบานของพวกเขา
เช่นเดียวกับที่พระองค์ได้กล่าวถึง การชดใช้คำสาบาน (กัฟฟาเราะฮ์) หลังจากทรงห้ามการทำให้สิ่งที่อนุมัติเป็นสิ่งต้องห้าม ในซูเราะฮ์อัลมาอิดะฮ์
และคำดำรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า:
قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ
“แน่นอน อัลลอฮฺได้ทรงกำหนดแก่พวกเจ้าแล้วในการแก้คำสาบานของพวกเจ้า”
หมายถึงสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ทรงกล่าวไว้ในซูเราะฮ์อัลมาอิดะฮ์
และสาเหตุแห่งการประทานซูเราะฮ์อัต-ตะห์รีม คือ การที่ท่านนบี ﷺ ได้ห้ามสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงอนุมัติแก่ตนเอง ซึ่งอาจเป็นได้ว่าเป็นเรื่อง มารียะฮ์ อัล-กิบฏียะฮ์ หรือ น้ำผึ้ง หรืออาจเป็น ทั้งสองเหตุการณ์
เช่นเดียวกันกับอายะฮ์ในซูเราะฮ์อัลมาอิดะฮ์ เพราะมีกลุ่มหนึ่งในหมู่มุสลิมได้ห้ามสิ่งดี ๆ ที่อัลลอฮ์ทรงอนุมัติแก่ตนเอง โดยมีเจตนาที่จะปลีกตัวจากความสุขทางโลก และมุ่งสู่ความสมถะ และความเคร่งครัดในการปฏิบัติศาสนา
เช่นเดียวกับที่ อุษมาน บิน มัซอูน และบรรดาเศาะหาบะฮ์ที่เห็นพ้องกับเขาเคยตั้งใจจะทำเช่นนั้น จนกระทั่งท่านนบี ﷺ ได้ห้ามพวกเขาจากการกระทำดังกล่าว
หรืออาจเป็นเหตุการณ์อื่นนอกเหนือจากนั้น : มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา
และในเรื่องที่นักวิชาการยุคแรกกล่าวว่า อายะฮ์นี้ถูกประทานลงมาเกี่ยวกับเรื่องนี้บางครั้งไม่ได้หมายความว่า เหตุการณ์นั้นเป็นสาเหตุโดยตรงของการประทานอายะฮ์เสมอไป แต่อาจหมายถึงว่า อายะฮ์นี้ครอบคลุมเหตุการณ์ดังกล่าวและสามารถนำมาอธิบายเหตุการณ์นั้นได้
สรุป
สาเหตุการประทานอายะฮ์ :1 มี 2 ทัศนะหลัก
1. เรื่องน้ำผึ้ง — ท่านนบี ﷺ ดื่มน้ำผึ้งที่บ้านของซัยนับ แล้วสาบานว่าจะไม่ดื่มอีก
2. เรื่องมารียะฮ์ — ท่านนบี ﷺ ห้ามมารียะฮ์แก่ตนเอง เพื่อแสวงหาความพอใจของภรรยา
นักวิชาการมีความเห็นต่างกันว่าเหตุการณ์ใดเป็นสาเหตุโดยตรง และบางท่านเห็นว่าสามารถเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทั้งสองเรื่องได้
บทเรียนสำคัญจากซูเราะฮ์
1. อย่าทำให้สิ่งที่อัลลอฮ์อนุมัติ กลายเป็นสิ่งต้องห้ามโดยไม่มีหลักฐาน สิ่งที่ฮะลาลก็ต้องถือว่าเป็นฮะลาล และสิ่งที่ฮะรอมก็ต้องถือว่าเป็นฮะรอมตามที่อัลลอฮ์ทรงบัญญัติ
2. การเชื่อฟังอัลลอฮ์ต้องมาก่อนความต้องการของมนุษย์ แม้แต่ท่านนบี ﷺ ก็ได้รับการตักเตือนจากอัลลอฮ์ เพื่อให้ประชาชาติได้เรียนรู้
3. ระวังการสมคบกันในเรื่องที่ไม่ถูกต้อง ซูเราะฮ์กล่าวถึงเหตุการณ์ของภรรยาท่านนบี ﷺ และเตือนให้พวกนางกลับตัวและสำนึกผิด
อัลลอฮ์ทรงรู้ดีที่สุด
