การปลดปล่อยหัวใจจากการผูกติดกับมนุษย์
เรียบเรียงโดย อิสมาอีล กอเซ็ม
มวลการสรรเสริญเป็นเอกสิทธิ์ของอัลลอฮฺผู้อภิบาลแห่งสากลโลก
มนุษย์จำนวนมากในโลกปัจจุบันดำเนินชีวิตโดยไม่เคยตั้งคำถามถึง “แก่นแท้ของการมีชีวิตอยู่” อย่างแท้จริง ชีวิตจึงถูกขับเคลื่อนด้วยความต้องการการยอมรับจากผู้อื่น ความปรารถนาในชื่อเสียง เกียรติยศ และความพึงพอใจของมนุษย์ จนทำให้หัวใจค่อย ๆ สูญเสียความสัมพันธ์ที่มั่นคงกับพระผู้เป็นเจ้า
เมื่อหัวใจของมนุษย์ไม่ได้ผูกพันกับอัลลอฮ์อย่างถูกต้อง มันจะเริ่มผูกพันกับสิ่งที่เปลี่ยนแปลงได้ เช่น คำชม คำตำหนิ ความรัก ความเกลียด ความคาดหวัง และท่าทีของผู้คน เมื่อได้รับสิ่งที่ต้องการก็มีความสุข เมื่อถูกปฏิเสธหรือถูกทำร้ายก็เกิดความโกรธ ความเศร้า และความทุกข์
อิสลามมิได้สอนให้มนุษย์ตัดขาดจากสังคม หรือไม่สนใจผู้คน แต่สอนให้หัวใจของมนุษย์มีศูนย์กลางที่ถูกต้อง นั่นคือ อัลลอฮ์ เพราะเมื่อหัวใจผูกติดกับพระองค์ ความสัมพันธ์กับมนุษย์จะอยู่ในความสมดุล มนุษย์จะรัก เกลียด ให้อภัย และโกรธอย่างมีหลักการ มิใช่ตามอารมณ์
จุดประสงค์ของชีวิต: มนุษย์ไม่ได้ถูกสร้างเพื่อมนุษย์
อัลลอฮ์ตรัสว่า
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
“และข้ามิได้สร้างญินและมนุษย์ขึ้นมา เว้นแต่เพื่อให้พวกเขาเคารพภักดีต่อข้า”
(อัซซาริยาต: 56)
อายะห์นี้ชี้ให้เห็นว่า เป้าหมายสูงสุดของชีวิตมิใช่การแสวงหาความพอใจของมนุษย์ แต่คือการแสวงหาความพอพระทัยของอัลลอฮ์
มนุษย์ที่ลืมเป้าหมายนี้ จะกลายเป็นผู้ที่แสวงหาความสมบูรณ์แบบจากสิ่งที่ไม่สมบูรณ์ เขาต้องการให้ทุกคนรักเขา เข้าใจเขา และยอมรับเขา ทั้งที่ธรรมชาติของมนุษย์คือความแตกต่างและความเปลี่ยนแปลง
ดังนั้น ผู้ที่ฝากความสุขไว้กับมนุษย์ จะพบกับความผิดหวังเสมอ เพราะมนุษย์ไม่สามารถมอบความมั่นคงที่แท้จริงให้แก่กันได้
หัวใจที่ผูกติดกับมนุษย์ คือหัวใจที่สูญเสียอิสรภาพ
อัลลอฮ์ตรัสว่า
أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ
“พึงทราบเถิด ด้วยการรำลึกถึงอัลลอฮ์เท่านั้นที่หัวใจทั้งหลายจะสงบ”
(อัรเราะอ์ด: 28)
ความสงบของหัวใจไม่ได้เกิดจากการที่มนุษย์ทุกคนรักเรา หรือไม่มีใครทำร้ายเรา เพราะสิ่งเหล่านี้เป็นไปไม่ได้ในโลกดุนยา แต่ความสงบเกิดจากการที่หัวใจรู้ว่า ตนมีพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงดูแล ผู้ทรงยุติธรรม และผู้ทรงรู้ทุกสิ่ง
อิบนุลก็อยยิม กล่าวว่า:
“ในหัวใจมีความว่างเปล่าที่ไม่สามารถเติมเต็มได้ เว้นแต่ด้วยความรักต่ออัลลอฮ์ การกลับไปหาพระองค์ และการรู้จักพระองค์”
(มะดาริจญ์ อัสสาลิกีน)
ท่านชี้ว่า มนุษย์อาจมีทรัพย์สิน มีชื่อเสียง มีครอบครัว และได้รับการยอมรับ แต่หากหัวใจขาดความสัมพันธ์กับอัลลอฮ์ ก็ยังคงมีความว่างเปล่าอยู่
ความรักและความเกลียดในอิสลาม ต้องอยู่ภายใต้การศรัทธา
อิสลามไม่ได้สอนให้มนุษย์ไม่มีความรู้สึก เพราะความรัก ความโกรธ และความไม่พอใจเป็นธรรมชาติของมนุษย์ แต่สอนให้ควบคุมมันด้วยหลักศรัทธา
ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า:
«مَنْ أَحَبَّ لِلَّهِ، وَأَبْغَضَ لِلَّهِ، وَأَعْطَى لِلَّهِ، وَمَنَعَ لِلَّهِ، فَقَدِ اسْتَكْمَلَ الإِيمَانَ»
“ผู้ใดรักเพื่ออัลลอฮ์ เกลียดเพื่ออัลลอฮ์ ให้เพื่ออัลลอฮ์ และยับยั้งเพื่ออัลลอฮ์ แน่นอนเขาได้ทำให้อีมานของเขาสมบูรณ์”
(รายงานโดย อบูดาวูด)
ความหมายของหะดีษนี้คือ หัวใจของผู้ศรัทธาจะไม่ถูกควบคุมด้วยอารมณ์ส่วนตัว แต่ถูกกำหนดด้วยความพอพระทัยของอัลลอฮ์
เขาไม่ได้รักเพราะผลประโยชน์ และไม่ได้เกลียดเพราะความอาฆาต แต่รักในสิ่งที่อัลลอฮ์รัก และปฏิเสธสิ่งที่พระองค์ทรงไม่พอพระทัย
ความเป็นอิสระที่แท้จริงของหัวใจ
ชัยคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ กล่าวว่า:
“หัวใจจะไม่พบความสุข ความสมบูรณ์ และความสงบ เว้นแต่เมื่อมันรักอัลลอฮ์เพียงผู้เดียว และมุ่งหมายพระองค์เพียงผู้เดียว”
(มัจญ์มูอ์ อัลฟะตาวา)
ท่านอธิบายว่า ปัญหาของมนุษย์จำนวนมากไม่ได้อยู่ที่สิ่งภายนอก แต่อยู่ที่การวางสิ่งต่าง ๆ ในหัวใจผิดตำแหน่ง
เมื่อมนุษย์ให้สิ่งถูกสร้างมีสถานะเทียบเท่ากับพระผู้สร้าง เขาจะเกิดความทุกข์ เพราะเขาคาดหวังจากมนุษย์ในสิ่งที่มนุษย์ไม่มีความสามารถให้ได้ เช่น
* ต้องการให้ทุกคนเข้าใจเรา
* ต้องการให้ทุกคนเห็นคุณค่าของเรา
* ต้องการให้ไม่มีใครทำร้ายเรา
* ต้องการให้ไม่มีใครตำหนิเรา
สิ่งเหล่านี้เป็นความคาดหวังที่เกินธรรมชาติของโลกดุนยา
การควบคุมอารมณ์ คือ คุณธรรมของผู้ศรัทธา
ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า:
«لَيْسَ الشَّدِيدُ بِالصُّرَعَةِ، إِنَّمَا الشَّدِيدُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الْغَضَبِ»
“ผู้แข็งแกร่งไม่ใช่ผู้ที่เอาชนะผู้อื่นได้ แต่ผู้แข็งแกร่งคือผู้ที่สามารถควบคุมตนเองเมื่อเกิดความโกรธ”
(เศาะฮีห์อัลบุคอรีย์ และมุสลิม)
อิหม่ามอันนะวาวี อธิบายว่า ความแข็งแกร่งที่แท้จริงมิใช่พลังทางร่างกาย แต่คือความสามารถในการควบคุมจิตใจ เพราะความโกรธสามารถทำให้มนุษย์พูดหรือทำสิ่งที่เขาจะเสียใจภายหลัง
ดังนั้น ผู้ที่เข้าใจแก่นแท้ของชีวิต จะไม่ยอมให้มนุษย์คนหนึ่งทำลายความสงบของหัวใจเขา เพราะเขารู้ว่าชีวิตทั้งหมดอยู่ภายใต้การกำหนดของอัลลอฮ์
หัวใจที่ดีคือหัวใจที่กลับไปหาอัลลอฮ์
อิบนุรอญับ อัลหัมบะลีย์ กล่าวว่า:
“รากฐานของการแก้ไขหัวใจ คือการทำให้หัวใจมุ่งสู่การเชื่อฟังอัลลอฮ์ และห่างไกลจากสิ่งที่ทำให้หัวใจหันเหจากพระองค์”
(ญามิอ์ อุลูม วัลหิกัม)
หัวใจที่ป่วยคือหัวใจที่มนุษย์อื่นกลายเป็นศูนย์กลางของชีวิต เมื่อถูกชมก็มีความสุข , เมื่อถูกตำหนิก็แตกสลาย , เมื่อถูกลืมก็รู้สึกไร้ค่า
แต่หัวใจที่ได้รับการเยียวยาจะรู้ว่า “คุณค่าของฉันไม่ได้ขึ้นอยู่กับสายตาของมนุษย์ แต่ขึ้นอยู่กับการยอมรับของอัลลอฮ์”
สังคมปัจจุบันเต็มไปด้วยปัญหาทางหัวใจ เช่น
* ความอิจฉาริษยา
* การแข่งขันด้านชื่อเสียง
* ความขัดแย้งระหว่างบุคคล
* การตัดสินผู้อื่นอย่างรวดเร็ว
* ความโกรธที่ยืดเยื้อ
* ความสัมพันธ์ที่พังเพราะอารมณ์
หลายปัญหาไม่ได้เกิดจากการขาดความรู้ แต่เกิดจากหัวใจที่ยังไม่ได้รับการฝึกฝน
ผู้ศรัทธาจำเป็นต้องถามตนเองว่า:
“ฉันกำลังทำสิ่งนี้เพื่ออัลลอฮ์ หรือเพื่อให้มนุษย์ยอมรับ ?”
“ฉันกำลังโกรธเพราะศาสนา เพราะมีคนทำให้ไม่พอใจ
“ฉันกำลังเสียใจเพราะสูญเสียความสัมพันธ์กับอัลลอฮ์ หรือเพราะมนุษย์ไม่ให้คุณค่าฉัน?”
คำถามเหล่านี้ช่วยให้มนุษย์กลับมาตรวจสอบหัวใจของตนเอง
การเข้าใจแก่นแท้ของชีวิต คือการเข้าใจว่า มนุษย์ไม่ได้ถูกสร้างมาเพื่อเป็นทาสของมนุษย์ แต่ถูกสร้างมาเพื่อเป็นบ่าวของอัลลอฮ์
เมื่อหัวใจผูกติดกับอัลลอฮ์:
* ความรักจะบริสุทธิ์ขึ้น
* ความเกลียดจะมีขอบเขต
* ความโกรธจะถูกควบคุม
* การให้อภัยจะง่ายขึ้น
* ความสงบจะเกิดขึ้นแม้ในวันที่ผู้คนไม่เข้าใจเรา
หัวใจที่ได้รับการเยียวยา ไม่ใช่หัวใจที่ไม่มีใครทำร้าย แต่คือหัวใจที่รู้ว่า ไม่มีสิ่งใดสามารถทำลายความสัมพันธ์ระหว่างมันกับอัลลอฮ์ได้ และนี่คือความเป็นอิสระที่แท้จริงของมนุษย์ในโลกดุนยา
يَوْمَ لَا يَنْفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ
“วันที่ทรัพย์สินและลูกหลานจะไม่อำนวยประโยชน์ เว้นแต่ผู้ที่มาหาอัลลอฮ์ด้วยหัวใจที่บริสุทธิ์”
(อัชชุอะรออ์: 88-89)
