ความเข้าใจเรื่อง “ซะกาต فِي سَبِيلِ اللَّهِ”
กับกรณีการขอบริจาคผ่านช่องโทรทัศน์และสื่อเผยแผ่อิสลาม
เรียบเรียงโดย อิสมาอีล กอเซ็ม
มวลการสรรเสริญเป็นเอกสิทธิ์ของอัลลอฮฺผู้อภิบาลแห่งสากลโลก
ซะกาตเป็นหนึ่งในเสาหลักของอิสลามที่มีบทบาทสำคัญในการสร้างความยุติธรรมทางสังคม และช่วยเหลือผู้ยากไร้ในสังคมมุสลิม อัลลอฮฺทรงกำหนดกลุ่มผู้มีสิทธิ์รับซะกาตไว้อย่างชัดเจนในอัลกุรอาน หนึ่งในนั้นคือคำว่า فِي سَبِيلِ اللَّهِ ซึ่งเป็นคำที่นักวิชาการได้อภิปรายและตีความแตกต่างกันมาโดยตลอด
ในยุคปัจจุบันที่มีช่องโทรทัศน์ สื่อออนไลน์ และแพลตฟอร์มดิจิทัลสำหรับเผยแผ่อิสลาม จึงเกิดคำถามสำคัญว่า
การบริจาคให้สื่อศาสนา สามารถนับเป็น “ซะกาตใน سبيل الله” ได้หรือไม่ ?
หลักฐานจากอัลกุรอานเกี่ยวกับผู้รับซะกาต
อัลลอฮฺตรัสว่า:
إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا … وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ
"แท้จริงทานทั้งหลาย นั้น สำหรับ
บรรดาผู้ที่ยากจน
และบรรดาผู้ที่ขัดสน
และบรรดาเจ้าหน้าที่ในการรวบรวมมัน
และบรรดาผู้ที่หัวใจของพวกเขาสนิทสนม
และในการไถ่ทาส
และบรรดาผู้ที่หนี้สินล้นตัว
และในทางของอัลลอฮฺ
และผู้ที่อยู่ในระหว่างเดินทาง
ทั้งนี้เป็นบัญญัติอันจำเป็นซึ่งมาจากอัลลอฮฺ และอัลลอฮฺนั้นเป็นผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงปรีชาญาณ"
(อัตเตาบะฮฺ : 60)
อายะฮฺนี้เป็นหลักฐานสำคัญที่กำหนดผู้มีสิทธิ์รับซะกาต 8 กลุ่ม และหนึ่งในนั้นคือ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ทัศนะนักวิชาการยุคแรก: ให้ความหมายเฉพาะ นักวิชาการยุคต้นส่วนใหญ่ เห็นว่า فِي سَبِيلِ اللَّهِ หมายถึง “ญิฮาดทางทหาร”
ทัศนะของ อิบนูตัยมียะห์ รอฮิมาอุลลอฮฺ ท่านกล่าวว่า:
وَأَمَّا قَوْلُهُ: (وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ) فَهُوَ الْغُزَاةُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَاصَّةً
“ส่วนคำว่า ‘ฟีสะบีลิลลาฮฺ’ หมายถึงนักรบในหนทางของอัลลอฮฺโดยเฉพาะ”
อ้างอิง: مجموع الفتاوى (25/87)
ทัศนะของ เชคอุซัยมีนรอฮิมาอุลลอฮฺ ท่านกล่าวว่า:
فِي سَبِيلِ اللَّهِ هُوَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَلَا يَشْمَلُ أَعْمَالَ الْخَيْرِ الْعَامَّة
“ฟีสะบีลิลลาฮฺ คือญิฮาดในหนทางของอัลลอฮฺ และไม่รวมงานกุศลทั่วไป”
อ้างอิง: الشرح الممتع (6/210)
ทัศนะของ เชค บินบาสรอฮิมาอุลลอฮฺ ท่านกล่าวว่า:
الصَّحِيحُ أَنَّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ هُمُ الْمُجَاهِدُونَ
“ทัศนะที่ถูกต้องคือ ฟีสะบีลิลลาฮฺ หมายถึงบรรดาผู้ทำญิฮาด”
อ้างอิง: مجموع فتاوى ابن باز (14/303)
นักวิชาการกลุ่มแรกสรุปว่า สื่อ / ช่องทีวี / งานเผยแผ่ ไม่อยู่ในหมวดซะกาต
ทัศนะนักวิชาการร่วมสมัย อายะห์ครอบคลุมสิ่งอื่นๆ ที่ทำการเผยแผ่ศาสนา
นักวิชาการยุคใหม่บางท่าน เห็นว่ารูปแบบการต่อสู้เพื่อศาสนาในปัจจุบัน ไม่ได้จำกัดเฉพาะสนามรบ แต่รวมถึง “สงครามทางความคิดและสื่อ”
ทัศนะของ ยูซุฟ กอรอฎอวีย์ รอฮิมาอุลลอฮฺ ท่านกล่าวว่า:
وَيَدْخُلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كُلُّ عَمَلٍ يَهْدِفُ إِلَى نُصْرَةِ الدِّينِ وَإِعْلَاءِ كَلِمَتِهِ
“ฟีสะบีลิลลาฮฺ ครอบคลุมทุกงานที่มุ่งช่วยเหลือศาสนาและยกเกียรติของมัน”
อ้างอิง: فقه الزكاة (2/703)
และท่านยังกล่าวว่า:
وَلَا بُدَّ أَنْ يَكُونَ ذَلِكَ خَالِصًا لِلَّهِ لَا لِلتِّجَارَة
“ต้องเป็นงานเพื่ออัลลอฮฺโดยบริสุทธิ์ ไม่ใช่เพื่อธุรกิจ”
ทัศนะของ วาฮับ อัซซุหัยลีย์ รอฮิมาอุลลอฮฺ ท่านกล่าวว่า:
الْأَصْلُ أَنَّهُ الْجِهَادُ، وَيُمْكِنُ أَنْ يَشْمَلَ الدَّعْوَةَ عِنْدَ الْحَاجَة
“โดยหลักคือญิฮาด แต่สามารถรวมงานดะอฺวะฮฺได้เมื่อมีความจำเป็น”
อ้างอิง: الفقه الإسلامي وأدلته (2/880)
เงื่อนไขสำคัญของแนวร่วมสมัย นักวิชาการสายนี้วางเงื่อนไขว่า : ต้องไม่แสวงกำไร , ต้องขาดแคลนจริง , ต้องโปร่งใส , ต้องใช้เพื่อศาสนาเท่านั้น
วิเคราะห์กรณี “ช่องทีวีเผยแผ่ศาสนา”รูปแบบที่พบในปัจจุบัน ช่องทีวีจำนวนมากมีการ รับบริจาคสม่ำเสมอ มีโฆษณา มีรายได้ ดำเนินงานเชิงธุรกิจ
กรณีที่ “อาจเข้า” ฟีสะบีลิลลาฮฺ(ตามบางทัศนะ) เป็นองค์กรไม่แสวงกำไร ไม่มีเจ้าของร่ำรวย ขาดงบประมาณจริง เงินใช้เฉพาะดะอฺวะฮฺตรวจสอบได้ กรณีนี้ บางนักวิชาการอนุญาต
กรณีที่ “ไม่เข้าแน่นอน” เป็นบริษัท มีผลกำไร มีโฆษณาหลัก เจ้าของมีฐานะดีไม่สามารถรับซะกาตได้แม้จะเผยแผ่ศาสนา
ปัญหาการใช้ซะกาตเป็นเครื่องมือประชาสัมพันธ์ในบางกรณี พบการใช้คำว่า “ซะกาต” กระตุ้นบริจาค สร้างภาพความจำเป็นเกินจริง ไม่เปิดเผยบัญชี
ผลเสียที่เกิดขึ้น : เบียดบังสิทธิคนจน บิดเบือนวัตถุประสงค์ซะกาต ทำให้ศาสนาเป็นเครื่องมือธุรกิจ
แนวทางที่ปลอดภัยที่สุด นักวิชาการจำนวนมากแนะนำว่า:
إذا وُجِدَ الشَّكُّ فَالأَحْوَطُ أَنْ يُجْعَلَ صَدَقَةً
“เมื่อมีความสงสัย ทางปลอดภัยคือให้เป็นซอดาเกาะฮฺ”
ใช้ “ซอดาเกาะฮฺ” กับสื่อ , ใช้ “ซะกาต” กับผู้ยากจนจริง จะปลอดภัยต่อศาสนกิจมากที่สุด
