ข้อตัดสินการซื้อขายเงินเก่าในอิสลาม (ธนบัตรหรือเหรียญเก่า)

 

สมีธ อีซอ...เรียบเรียง

 

            ในปัจจุบัน มีประเด็นใหม่ที่น่าสนใจเกิดขึ้น นั่นก็คือ การซื้อขายเงินเก่า ไม่ว่าจะเป็นธนบัตรเก่าหรือเหรียญเก่า ที่เก็บสะสมเอาไว้ โดยมูลค่าราคาซื้อขายที่มากกว่าจำนวนที่ระบุเอาไว้บนธนบัตรและเหรียญ อาจเป็นด้วยเหตุผลต่าง ๆ เช่น มีการผลิตน้อยมาก หรือมีตำหนิในการผลิตที่แตกต่างออกไปบนธนบัตรและเหรียญ ส่งผลให้หายากมากขึ้น ราคาสูงขึ้น 

          หรือการคงอยู่ของธนบัตรและเหรียญในปัจจุบันเหลืออยู่น้อยมาก ทำให้ธนบัตรและเหรียญเหล่านั้นมีมูลค่าที่เพิ่มมากขึ้นกว่าที่ระบุเอาไว้หลายเท่าตัว ด้วยเหตุนี้ หลักการอิสลามมีข้อตัดสินอย่างไร?

 

            ธนบัตรหรือเหรียญ คือ สื่อกลางที่ใช้ในการแลกเปลี่ยนสินค้าในปัจจุบัน โดยมีการวิวัฒนาการเปลี่ยนแปลงมาจากในอดีต คือ เหรียญดิน้าร (ทอง) และเหรียญดิรฮัม (แร่เงิน) ในยุคอิสลามตอนต้น ตามหลักบทบัญญัติอิสลาม การซื้อขายเงิน เท่ากับการการแลกเปลี่ยนเงินกับ ซึ่งในหลักการมีการกำหนดว่า การแลกเปลี่ยนเงินกับเงินนั้น จำเป็นต้องมีจำนวนที่เท่ากัน 

 

           ถ้าหากมีการแลกเปลี่ยนจำนวนไม่เท่ากัน จะถือว่าเป็น ริบา อัล-ฟัฎล์ (الربا الفضل)  เช่น แลกเปลี่ยน 10 บาท กับ 5 บาท ส่วนต่าง 5 บาท นั้น คือ ริบา และเช่นเดียวกันในระบบเงินฝากธนาคารพาณิชย์ การฝากเงิน คือ การที่เราให้ยืมเงินกับธนาคาร และเมื่อธนาคารใช้คืนในจำนวนที่มากกว่า (เมื่อมีการเบิกเงิน) ส่วนต่างนั้น คือ ริบา สิ่งนี้ก็เข้าความหมาย การแลกเปลี่ยนเงินกับเงินที่มีจำนวนเหลื่อมล้ำกัน ซึ่งหมายถึงเป็น ริบา อัล-ฟัฎล์ (الربا الفضل) ด้วยเช่นเดียวกัน  

 

            นักวิชาการส่วนใหญ่ มีความเห็นพ้องว่า ธนบัตรหรือเหรียญในปัจจุบัน มีข้อตัดสินเดียวกันกับเหรียญดิน้าร และดิรฮัมในอดีต ดังนั้น การแลกเปลี่ยนเงินกับเงินในปัจจุบัน จำเป็นจะต้องเท่ากัน เมื่อเปรียบเทียบกับประเด็นที่เกิดขึ้น การซื้อขายเงินเก่า คือ การแลกเปลี่ยนเงินกับเงินที่มีจำนวนไม่เท่ากัน จึงเกิดคำถามขึ้นว่า การซื้อขายเงินเก่า เป็น ริบา หรือไม่ อย่างไร? 

 

1.คำฟัตวาจาก ดาอิเราะตุ อัลอิฟตาอฺ (دائرة الإفتاء) ประเทศจอร์แดน

 

            เงินตราและธนบัตร หากไม่ใช่ทองคำและเงิน ไม่ถือว่าเป็นสื่อกลางการแลกเปลี่ยนโดยตัวมันเอง แต่ถือว่าเป็นสื่อกลางการแลกเปลี่ยนในแง่ที่ว่ามันเป็นตัวแทนของกำลังซื้อที่มีผลบังคับใช้ ดังนั้น จึงใช้บทบัญญัติเกี่ยวกับทองคำและเงินกับเงินตราเหล่านี้ ทั้งในเรื่องดอกเบี้ย (ริบา) การจ่ายซะกาต และอื่นๆ ตราบใดที่ยังใช้งานอยู่ แต่หากการใช้งานถูกยกเลิก และไม่ใช่เป็นราคาของสิ่งของอีกต่อไป คุณสมบัติในฐานะสื่อกลางการแลกเปลี่ยนก็จะหมดไป และกลายเป็นสินค้าชนิดหนึ่งเหมือนสินค้าอื่นๆ

 

            อิหม่ามอัลหะรอมัยน์ อัลญูวัยนี ร่อฮิมะฮุลลอฮฺ กล่าวว่า "เมื่อเหรียญ (ฟูลูส) เสื่อมค่า และผู้ประกาศของสุลต่านประกาศห้ามการใช้งานมัน มันจะกลายเป็นสินค้าโดยไม่มีข้อโต้แย้ง"

 [นิฮายะตุลมัฏลับ 6/22]

 

            ดังนั้น หากการใช้งานถูกยกเลิก คุณสมบัติในฐานะสื่อกลางการแลกเปลี่ยนก็หมดไป และจะมีสถานะเหมือนสินค้าอื่นๆ ที่ไม่อยู่ภายใต้บทบัญญัติเกี่ยวกับการแลกเปลี่ยนเงินตรา (الصرف) จึงสามารถขายมันด้วยเงินตราที่ใช้งานอยู่โดยมีความแตกต่างกันในมูลค่า และตามที่ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงกัน

 

            สรุปแล้ว จึงอนุญาตให้ขายเงินตราที่ถูกยกเลิกโดยมีความแตกต่างในมูลค่า เพราะหลังจากการยกเลิกแล้ว มันเป็นสินค้าเหมือนสินค้าอื่นๆ และเป็นสิ่งของเหมือนสิ่งของทั่วไป จึงไม่อยู่ภายใต้บทบัญญัติที่เกี่ยวข้องกับดอกเบี้ย (ริบา) การจ่ายซะกาต การแลกเปลี่ยนเงินตรา และอื่นๆ^[1]

 

 

2. อัลอิสลาม สุออาล วะ ญะวาบ (الإسلام سؤال وجواب) ของเชค มุฮัมมัด ศอลิหฺ อัลมุนัจญิด

 

            หากเป็นทองคำและขายด้วยทองคำ หรือเป็นเงินและขายด้วยเงิน จะต้องมีเงื่อนไข 2 ประการต้องเท่ากันในน้ำหนัก ต้องส่งมอบกันในที่ประชุมเดียวกัน (ไม่เลื่อนเวลา) 

 

     แต่หากขายแตกต่างชนิดกัน เช่น ขายทองคำด้วยแร่เงิน หรือขายด้วยธนบัตร หรือขายแร่เงินด้วยธนบัตร จะต้องส่งมอบกันในที่ประชุมเดียวกันเท่านั้น ไม่จำเป็นต้องเท่ากัน

 

     ตามหะดีษของท่านนบี ﷺ ที่ว่า

 

     "ทองคำกับทองคำ เงินกับเงิน ข้าวสาลีกับข้าวสาลี ข้าวบาร์เลย์กับข้าวบาร์เลย์ อินทผลัมกับอินทผลัม เกลือกับเกลือ ต้องเท่ากัน เสมอกัน ส่งมอบกันในมือต่อมือ แต่หากแตกต่างชนิดกัน จงขายตามที่พอใจกัน แต่ต้องเป็นมือต่อมือ" 

(บันทึกโดยมุสลิม 2970 จากหะดีษของอุบาดะฮฺ บิน อัศศอมิต ร.ฎ.)

 

         ไม่มีความแตกต่างระหว่างเงินตราที่ใช้อยู่ในปัจจุบันหรือไม่ได้ใช้แล้ว ตราบใดที่ยังเป็นทองคำหรือเงินที่ถูกระบุในหะดีษว่าเป็นสิ่งที่มีบทบัญญัติเรื่องริบา หากแต่...เงินตราที่ไม่ใช่ทองคำหรือเงิน

 

            สำหรับเงินตราที่ทำจากวัสดุอื่น เช่น กระดาษ ทองแดง หรืออื่นๆ หากถูกยกเลิกการใช้งานและไม่ใช่ราคาของสิ่งของอีกต่อไป เหตุผลของการห้ามริบาก็หมดไป และกลายเป็นสินค้าธรรมดา ดังนั้น อนุญาตให้ซื้อขายตามราคาที่ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงกัน โดยมีเงื่อนไขว่าไม่สุรุ่ยสุร่ายและไม่สิ้นเปลือง เพราะบางคนใช้เงินจำนวนมหาศาลในการซื้อเงินตราเก่าเหล่านี้ ทั้งที่ศาสนาสั่งให้รักษาทรัพย์สิน และห้ามการสูญเสียมันโดยเปล่าประโยชน์

 

         คำตอบของเชค อิบนุ อุษัยมีน رحمه الله เมื่อถูกถามเกี่ยวกับการขายเงินตราเก่าในราคาสูงกว่ามูลค่า ท่านตอบว่า

         "ไม่เป็นไร เพราะเงินตราเก่ากลายเป็นไม่ใช่สื่อกลางการแลกเปลี่ยนแล้ว ตัวอย่างเช่น หากมีเหรียญริยาลแดงรุ่นแรก หรือเหรียญ 5 หรือ 10 ที่ถูกยกเลิกการใช้งานแล้ว และต้องการขายเหรียญ 10 ในราคา 100 ก็ไม่เป็นไร เพราะมันกลายเป็นสินค้า ไม่ใช่เงินอีกต่อไป จึงไม่เป็นไร" 

(จาก “ลิกออุ อัลบาบ อัลมัฟตูหฺ” 233/18 โดยย่อ)^[2]

 

 

3. อิสลามเว็บ (إسلام ويب)

 

     คำถาม บทบัญญัติการเก็บรักษาและขายเงินตราในแค็ตตาล็อก

 

     ไม่มีข้อห้ามในการเก็บรักษาธนบัตรในแค็ตตาล็อก (สมุดสะสมเหรียญ/ธนบัตร) ส่วนรูปภาพสิ่งมีชีวิต (ذوات الأرواح) ที่อยู่บนธนบัตรนั้น เป็นสิ่งที่ผ่อนปรนได้ และไม่บังคับต้องกำจัด และเมื่อเงินตราเก่าถูกยกเลิกการใช้งาน หากธนบัตรเหล่านี้เป็นของเก่า และถูกยกเลิกการใช้งานแล้ว มันจะกลายเป็นสินค้า ที่อนุญาตให้ขายได้ ไม่อยู่ภายใต้บทบัญญัติการแลกเปลี่ยนเงินตรา (الصرف)

 จบคำตอบจาก "ลิกออุ อัลบาบ อัลมัฟตูหฺ" โดยย่อ^[3]

 

 

ข้อสรุป

 

            จากคำฟัตวาจากทั้ง 3 แหล่งข้อมูล พอจะสรุปได้ว่า ถ้าหากธนบัตรหรือเหรียญนั้น มีการยกเลิกของรัฐบาล คุณสมบัติในฐานะสื่อกลางการแลกเปลี่ยนก็จะหมดไป และไม่ถือเป็นราคาของสินค้าแล้ว จะถือว่าธนบัตรและเหรียญเหล่านั้น คือ สินค้า ที่ซึ่งสามารถขายโดยมูลค่าอย่างไรก็ได้ 

 

            พิจารณาบริบทในประเทศไทย ธนบัตรเก่าหรือเหรียญเก่า ๆ โดยทั่วไปอาจไม่สามารถนำไปใช้ซื้อสินค้าทั่วไปได้แล้ว ผู้ขายสินค้าอาจไม่รับเงินเก่าดังกล่าวแล้ว (นอกจากผู้ขายรู้ถึงมูลค่าที่แท้จริงอาจรับด้วยเหตุผลดังกล่าว) ถึงแม้ว่าบางทีรัฐบาลไม่มีการยกเลิกก็ตาม ด้วยกับผันเปลี่ยนของเวลาที่ยาวนานทำให้เปรียบเสมือนการยกเลิกของรัฐบาลจริงๆ ซึ่งทำให้ราคาบนธนบัตรและเหรียญนั้นลดทอนลงไปหรือหายไป 

 

     และสำคัญอย่างยิ่งกฎเกณฑ์ที่จำเป็นที่ถูกกำหนดลักษณะของเงินในอิสลาม คือ มีการแพร่หลายและเป็นที่ยอมรับโดยทั่วกัน ด้วยเหตุนี้ จึงทำให้ธนบัตรและเหรียญดังกล่าว จึงกลายเป็นสินค้า หรือของสะสม ซึ่งทำให้สามารถซื้อขายได้ โดยกำหนดมูลค่าราคาจำนวนเท่าใดก็ได้

 والله أعلم بالصواب 

 

 

 

แหล่งอ้างอิง

·      ดาอิเราะตุ อัลอิฟตาอฺ (Dar al-Ifta). (2569, 14 มกราคม). เงินตราที่ถูกยกเลิกแล้ว ไม่อยู่ภายใต้บทบัญญัติเรื่องริบา (ดอกเบี้ยต้องห้าม) และซะกาต. https://www.aliftaa.jo/fatwa/3974/Articles.aspx

·      อัลอิสลาม สุออาล วะ ญะวาบ (Islam Question & Answers). (2569, 14 มกราคม).  การขายสกุลเงินเก่าที่มูลค่ามากกว่าเดิม. https://islamqa.info/ar/answers/97488/%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%8A%D9%85%D8%AA%D9%87%D8%A7

·      อิสลามเว็บ (Islamweb.net). (2569, 14 มกราคม). การขายเงินเก่ามากกว่ามูลค่าเดิมของมัน. https://www.islamweb.net/ar/fatwa/402994/%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A8%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%8A%D9%85%D8%AA%D9%87%D8%A7

 

^[1] https://www.aliftaa.jo/fatwa/3974/Articles.aspx 

^[2] https://url.in.th/FpWEz

^[3] https://url.in.th/iYiAV