วัตถุนิยมกับการหลงลืม

 

เรียบเรียงโดย  อิสมาอีล กอเซ็ม  

 

     มวลการสรรเสริญเป็นเอกสิทธิ์ของอัลลอฮฺผู้อภิบาลแห่งสากลโลก  

 

          สังคมยุคโลกาภิวัตน์ได้รับอิทธิพลจากแนวคิดวัตถุนิยมอย่างกว้างขวาง ความสำเร็จของมนุษย์มักถูกวัดจากฐานะทางเศรษฐกิจ ตำแหน่งหน้าที่ และชื่อเสียง มากกว่าคุณธรรมและความกตัญญู ส่งผลให้บุคคลจำนวนไม่น้อย เมื่อประสบความสำเร็จแล้ว กลับหลงลืมผู้มีพระคุณในอดีต เช่น บิดามารดา พี่น้อง ครูอาจารย์ และผู้สนับสนุนในยามลำบาก

          บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปรากฏการณ์ดังกล่าวผ่านมุมมองของอิสลาม โดยอาศัยหลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์ พร้อมคำอธิบายของนักวิชาการ

 

 

 วัตถุนิยมกับความหลงตัวเองของมนุษย์

 

     อัลกุรอานได้กล่าวถึงธรรมชาติของมนุษย์เมื่อได้รับความมั่งคั่งว่า

كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَىٰ ۝ أَن رَّآهُ اسْتَغْنَىٰ

“แท้จริง มนุษย์ย่อมล่วงละเมิด เมื่อเขาเห็นว่าตนเพียงพอแล้ว”

(อัลอะลัก : 6–7)

 

          อิบนุกะษีรอธิบายว่า อายะฮ์นี้ชี้ให้เห็นว่า เมื่อมนุษย์รู้สึกว่าตนประสบความสำเร็จและไม่ต้องพึ่งพาผู้อื่น เขามักจะเกิดความโอหัง และลืมที่มาของความดีที่ตนได้รับ วัตถุนิยมจึงเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้มนุษย์มองความสำเร็จเป็นผลงานส่วนตัว และลดทอนบทบาทของผู้มีพระคุณ

 

 

การลืมผู้มีพระคุณ : ลักษณะของมนุษย์เมื่อได้รับความโปรดปราน

 

     อัลลอฮฺตรัสว่า

 

وَإِذَا مَسَّ الْإِنسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا ۖ ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِّنَّا قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَىٰ عِلْمٍ 

“เมื่อความทุกข์ยากประสบแก่มนุษย์ เขาจะวิงวอนต่อเรา แต่เมื่อเราให้ความโปรดปรานแก่เขาแล้ว

เขากลับกล่าวว่า ‘แท้จริงฉันได้มันมาด้วยความสามารถของฉันเอง’”

(อัซซุมัร : 49)

 

         อายะฮ์นี้สะท้อนพฤติกรรมของมนุษย์ที่ลืมอัลลอฮฺและลืมผู้อื่น เมื่อประสบความสำเร็จ โดยเข้าใจผิดว่าทุกสิ่งเกิดจากตนเอง นักตัฟซีรอธิบายว่า ความคิดเช่นนี้ เป็นรากฐานของการลืมบุญคุณ

 

 

บิดามารดา : ผู้มีพระคุณสูงสุดที่มักถูกละเลย

 

     อัลลอฮฺตรัสว่า

وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا

“และพระเจ้าของเจ้าได้กำหนดแล้วว่า พวกเจ้าจะไม่เคารพภักดีสิ่งใดนอกจากพระองค์

และให้ทำดีต่อบิดามารดา”

(อัลอิสรออ์ : 23)

    และพระองค์ตรัสว่า 

أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ

 “จงขอบคุณข้าพเจ้า และบิดามารดาของเจ้า”

(ลุกมาน : 14)

 

          อายะฮ์ทั้งสองบทแสดงให้เห็นว่า การกตัญญูต่อพ่อแม่ เป็นส่วนหนึ่งของเตาฮีด และการขอบคุณอัลลอฮฺ และการละเลยพ่อแม่หลังจากประสบความสำเร็จ จึงถือเป็นความบกพร่องร้ายแรงทางศีลธรรมและศาสนา

 

 

ครูอาจารย์และผู้มีพระคุณ : ผู้ถ่ายทอดความดีงาม

 

     ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า

«مَنْ لَا يَشْكُرِ النَّاسَ لَا يَشْكُرِ اللَّهَ»

“ผู้ใดไม่ขอบคุณมนุษย์ ผู้นั้นย่อมไม่ขอบคุณอัลลอฮฺ”

(อบูดาวูด และติรมิซีย์)

     และท่านกล่าวว่า

«لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يُجِلَّ كَبِيرَنَا، وَيَرْحَمْ صَغِيرَنَا، وَيَعْرِفْ لِعَالِمِنَا حَقَّهُ» 

“ไม่ใช่พวกเรา ผู้ที่ไม่ให้เกียรติผู้อาวุโส ไม่เมตตาผู้น้อย และไม่รู้คุณค่าของนักวิชาการ”

(อะห์มัด)

 

          หะดีษนี้ยืนยันถึงความสำคัญของการให้เกียรติครูและผู้รู้ ซึ่งเป็นรากฐานของสังคมแห่งปัญญา การลืมครูอาจารย์หลังจากประสบความสำเร็จ เป็นสัญญาณของการเสื่อมทางคุณธรรม

 

 

 ผลกระทบของการลืมบุญคุณต่อสังคม

 

     อัลลอฮฺตรัสว่า 

لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ

“หากพวกเจ้าขอบคุณ เราจะเพิ่มพูนให้พวกเจ้า”

(อิบรอฮีม : 7)

          อายะฮ์นี้แสดงว่า การขอบคุณเป็นเงื่อนไขของความเจริญอย่างยั่งยืน เมื่อสังคมละเลยการขอบคุณ บะรอกัตจะลดลง ความสัมพันธ์จะอ่อนแอ และความเห็นแก่ตัวจะเพิ่มขึ้น

 

          แนวทางแก้ไขตามหลักอิสลาม อิสลามเสนอแนวทางฟื้นฟูจิตสำนึกแห่งความกตัญญู ได้แก่ 

- เชื่อมโยงความสำเร็จกับอัลลอฮฺเสมอ

- รำลึกถึงผู้มีพระคุณเป็นประจำ

- ถ่ายทอดคุณค่านี้สู่เยาวชน

- ยกย่องแบบอย่างผู้กตัญญู

- บ่มเพาะจิตใจด้วยอิบาดะฮ์และความถ่อมตน

 

          สังคมวัตถุนิยมอาจสร้างมนุษย์ที่ “เก่ง” แต่อิสลามมุ่งสร้างมนุษย์ที่ “ดีและกตัญญู” ผู้ศรัทธาที่แท้จริง จะไม่ปล่อยให้ความสำเร็จกลายเป็นเหตุแห่งการลืมพ่อแม่ ครูอาจารย์ และผู้มีพระคุณ เพราะเขาตระหนักว่า ทุกความสำเร็จ คือความเมตตาจากอัลลอฮฺ ที่ส่งผ่านมือของมนุษย์