ริยาอ์ ภัยเงียบที่ทำลายการงาน

เรียบเรียงโดย อิสมาอีล กอเซ็ม 

มวลกาสรรเสริญเป็นเอกสิทธิ์ของอัลลอฮฺผู้อภิบาลแห่งสากลโลก 

     การเผยแผ่ศาสนา (الدعوة إلى الله) ถือเป็นภารกิจอันทรงเกียรติของบรรดานบี บรรดาร่อซูล และผู้สืบทอดความรู้ในทุกยุคสมัย เป็นการงานที่มีเป้าหมายสูงสุด คือ การนำมนุษย์ออกจากความหลงผิดไปสู่สัจธรรม

     อย่างไรก็ตาม งานศาสนากลับเป็นหนึ่งในการงานที่มีความเสี่ยงสูงต่อการพินาศ หากหัวใจของผู้ปฏิบัติไม่ถูกปกป้องจากโรคร้ายภายใน นั่นคือ ริยาอ์ (الرياء) ซึ่งเป็นภัยเงียบที่สามารถทำลายคุณค่าของการงานทั้งหมดได้โดยที่เจ้าของการงานอาจไม่รู้ตัว

ความหมายของริยาอ์ในทัศนะอิสลาม

    ริยาอ์ ในเชิงภาษา หมายถึง “การทำให้ผู้อื่นเห็น”

     ส่วนในเชิงศาสนา หมายถึง การกระทำอิบาดะฮฺหรือความดี เพื่อให้มนุษย์เห็นหรือยกย่อง มิใช่เพื่ออัลลอฮฺเพียงพระองค์เดียว

     ท่านนบี ﷺ ได้เรียก ริยาอ์ ว่า ชิริกเล็ก (الشرك الأصغر) เนื่องจากเป็นการตั้งภาคีในระดับเจตนา แม้ผู้กระทำจะไม่กราบไหว้สิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮฺ แต่หัวใจกลับผูกติดกับสายตาและคำยกย่องของมนุษย์

ริยาอ์ : ภัยที่น่ากลัวยิ่งกว่าฟิตนะฮฺภายนอก

     ท่านนบี ﷺ ได้เตือนประชาชาติของท่านว่า สิ่งที่ท่านหวาดกลัวต่อพวกเขามากที่สุด มิใช่การปรากฏตัวของอัด-ดัจญาล หากแต่คือ ริยาอ์ที่เกิดขึ้นในหัวใจ

     ฟิตนะฮฺของอัด-ดัจญาลเป็นภัยภายนอกที่สามารถรับรู้ได้ มีสัญญาณ มีการเตือนล่วงหน้า และสามารถหลีกเลี่ยงได้ด้วยความรู้และอีหม่าน

     แต่ริยาอ์ เป็นฟิตนะฮฺภายในที่แฝงตัวอยู่ในอิบาดะฮฺ ซ่อนอยู่ในความดี และมักเกิดขึ้นกับผู้ทำงานศาสนาโดยไม่รู้ตัว มันไม่ได้สั่งให้ละทิ้งการงานดี หากแต่เปลี่ยนทิศทางของการงานจาก อัลลอฮฺไปสู่มนุษย์

ตัวอย่างจากหะดีษ : การงานยิ่งใหญ่ที่พินาศ

     ในหะดีษเศาะฮีหฺ ท่านนบี ﷺ ได้กล่าวถึงบุคคลกลุ่มแรกที่ถูกตัดสินในวันกิยามะฮฺ ได้แก่ นักวิชาการ นักอ่านอัลกุรอาน นักต่อสู้ในหนทางของอัลลอฮฺ และผู้บริจาคทรัพย์ ทั้งหมดล้วนทำความดีอย่างยิ่งใหญ่ แต่เมื่อถูกถามถึงเจตนา กลับปรากฏว่าพวกเขาทำไปเพื่อคำชมของมนุษย์ มิใช่เพื่ออัลลอฮฺ จึงถูกลงโทษอย่างรุนแรง

     หะดีษบทนี้แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ความถูกต้องของการงานในอิสลาม มิได้วัดจากรูปลักษณ์ภายนอก แต่ขึ้นอยู่กับ เจตนา (النية) เป็นหลักหัวใจของงานเผยแผ่ศาสนา

     จากหลักฐานข้างต้น สามารถสรุปได้ว่า หัวใจของงานเผยแผ่ศาสนาไม่ใช่จำนวนผู้ติดตาม ไม่ใช่ความสำเร็จในสายตามนุษย์ และไม่ใช่เสียงยกย่อง หากแต่คือ เจตนาที่บริสุทธิ์เพื่ออัลลอฮฺ

     ดังนั้น สิ่งใดที่ผู้ศรัทธาทำไปเพื่ออัลลอฮฺอย่างแท้จริง เขาจะไม่เอาผลงานนั้นมาอวดผู้คน เพราะการอวดคือ สัญญาณว่าหัวใจเริ่มเบี่ยงเบนจากเป้าหมายเดิม และอาจกลายเป็นช่องทางของริยาอ์โดยไม่รู้ตัว

ความแตกต่างระหว่าง “การแจ้ง” กับ “การอวด”

     อิสลามมิได้ห้ามการแจ้งผลการงานเพื่อประโยชน์ส่วนรวม แต่ห้ามการยกตัวเองให้โดดเด่น การแจ้งมีเป้าหมายเพื่อให้ศาสนาดำเนินต่อ ส่วนการอวดมีเป้าหมายเพื่อให้ตัวผู้กระทำได้รับการยอมรับ เส้นแบ่งระหว่างสองสิ่งนี้ไม่ได้อยู่ที่ถ้อยคำ หากแต่อยู่ที่เจตนาในหัวใจ

แนวทางปกป้องหัวใจจากริยาอ์

     บรรดาอุละมาอ์ได้แนะนำแนวทางป้องกันริยาอ์ เช่น การตรวจสอบเจตนาอย่างสม่ำเสมอ การเพิ่มอิบาดะฮฺลับ การไม่ผูกหัวใจกับตำแหน่งหรือคำยกย่อง และการขอดุอาอ์ต่ออัลลอฮฺให้ทรงทำให้การงานบริสุทธิ์ มีคำกล่าวที่งดงามว่า จงซ่อนการงานดีของเจ้า เหมือนที่เจ้าซ่อนบาปของเจ้า

     ริยาอ์เป็นภัยเงียบที่ทำลายการงานจากภายใน แม้ผู้กระทำจะดูประสบความสำเร็จในสายตามนุษย์ แต่การงานนั้นอาจไร้น้ำหนักในตาชั่งของอาคิเราะฮฺ ผู้ศรัทธาที่แท้จริงจึงไม่มั่นใจในหัวใจของตน หากแต่หวาดกลัวมัน และหมั่นกลับมาปรับเจตนาอยู่เสมอ

...การงานที่ทำเพื่ออัลลอฮฺ อาจเงียบในโลกนี้ แต่ยิ่งใหญ่ในวันพบพระองค์...