เยาวชนมุสลิม กับ การใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ภายใต้หลักคำสอนอิสลาม 

By One Muslimah

          ในศตวรรษที่ 21 ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) ได้กลายเป็นเทคโนโลยีสำคัญที่แทรกซึมอยู่ในแทบทุกมิติของชีวิตมนุษย์ ทั้งด้านการศึกษา การสื่อสาร การทำงาน หรือการตัดสินใจเชิงสังคม เทคโนโลยีดังกล่าวมีอิทธิพลอย่างยิ่งต่อเด็กและเยาวชน ซึ่งเป็นกลุ่มที่เติบโตมากับโลกดิจิทัลโดยตรง

          สำหรับลูกหลานมุสลิม การใช้ AI มิใช่เพียงประเด็นด้านเทคนิคหรือประสิทธิภาพเท่านั้น  หากแต่ยังเป็นประเด็นที่เกี่ยวข้องกับด้านศาสนา จริยธรรม และอัตลักษณ์ความเป็นมุสลิม เพราะอิสลามในฐานะศาสนาแห่งวิถีชีวิต ได้วางหลักการที่ครอบคลุมทั้งด้านความเชื่อ (อากีดะฮ์) การปฏิบัติ (อิบาดะฮ์) และคุณธรรมจริยธรรม (อัคลาก) ไว้ด้วยกันอย่างเป็นองคาพยพ 

          ดังนั้น การใช้ AI ภายใต้หลักคำสอนอิสลาม ในยุคปัจจุบัน จึงเป็นประเด็นสำคัญที่ควรคำนึงถึง เพื่อเป็นแนวทางสำหรับการอบรมและชี้นำลูกหลานมุสลิมให้สามารถอยู่ร่วมกับเทคโนโลยีสมัยใหม่ได้อย่างถูกต้องและสมดุล ซึ่งสามารถสรุปได้ดังนี้

1. หลักเตาฮีดและขอบเขตของความรู้มนุษย์

          หัวใจสำคัญที่สุดของอิสลามคือหลักเตาฮีด (เอกภาพของอัลลอฮ์) ซึ่งยืนยันว่าอัลลอฮ์ (ซุบฮานาฮูวาตะอาลา) คือผู้ทรงสร้าง ผู้ทรงรอบรู้ และผู้ทรงควบคุมสรรพสิ่งทั้งปวง ความก้าวหน้าของ AI ซึ่งสามารถประมวลผลข้อมูลจำนวนมหาศาลและให้คำตอบที่ซับซ้อน อาจทำให้เยาวชนบางส่วนเกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนว่า AI เป็นแหล่งความรู้สูงสุดหรือมีความสามารถใกล้เคียงกับความรู้ของพระผู้เป็นเจ้า ดังนั้น การใช้ AI ต้องถูกวางอยู่ภายใต้กรอบความเข้าใจที่ว่า เทคโนโลยีเป็นเพียงสิ่งถูกสร้าง (มัคโลค) และเป็นผลจากความรู้ที่อัลลอฮ์ (ซุบฮานาฮูวาตะอาลา) ทรงประทานแก่มนุษย์ มิใช่สิ่งที่มีอำนาจอิสระหรือคุณสมบัติแห่งความเป็นพระเจ้า

          การปลูกฝังทัศนะนี้ให้ลูกหลานมุสลิมมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพื่อป้องกันการยกย่องเทคโนโลยีเกินขอบเขต หรือการพึ่งพา AI ในประเด็นศรัทธา กฎหมายศาสนา และคุณธรรมจริยธรรม ซึ่งจำเป็นต้องอ้างอิงอัลกุรอาน ซุนนะฮ์ และคำอธิบายของบรรดาอุละมาอ์ผู้รู้ศาสนาผู้ทรงคุณวุฒิ

2. แนวคิดเรื่องความรู้ การเรียนรู้ และการตรวจสอบข้อมูล

          อิสลามส่งเสริมการแสวงหาความรู้ โดยถือว่าการเรียนรู้เป็นอิบาดะฮ์รูปแบบหนึ่ง หากมีเจตนาที่ถูกต้อง AI สามารถเป็นเครื่องมือสำคัญในการเข้าถึงองค์ความรู้ ทั้งด้านศาสนาและด้านโลกียะ อย่างไรก็ตาม หลักคำสอนอิสลามเน้นย้ำว่า “ไม่ใช่ทุกความรู้ที่ได้รับจะเป็นความจริงที่ต้องยอมรับ” เยาวชนมุสลิมจึงต้องได้รับการฝึกฝนให้มีวิจารณญาณ และความรอบคอบในการรับข้อมูลจาก AI

          ข้อมูลทางศาสนาที่ได้จาก AI อาจขาดบริบท ผิดพลาด หรือสะท้อนมุมมองที่ไม่สอดคล้องกับแนวทางอะฮ์ลิซซุนนะฮ์ วัลญะมาอะฮ์ ดังนั้น การตรวจสอบแหล่งที่มา การเปรียบเทียบกับหลักฐานทางศาสนา และการปรึกษาผู้รู้ จึงเป็นสิ่งจำเป็น เพื่อให้การใช้ AI เป็นการเสริมสร้างความรู้ มิใช่บ่อนทำลายความเข้าใจศาสนา

3. จริยธรรมอิสลาม (อัคลาก) กับการใช้เทคโนโลยี

          คุณธรรมจริยธรรมอิสลามเป็นหัวใจของการดำเนินชีวิตมุสลิม ไม่ว่าเทคโนโลยีจะก้าวหน้าเพียงใด หลักคุณธรรมจริยธรรม เช่น ความซื่อสัตย์ (อามานะฮ์) ความยุติธรรม (อัดล์) และความรับผิดชอบ ยังคงเป็นบรรทัดฐานสำคัญ การใช้ AI เพื่อคัดลอกผลงานทางวิชาการ โกงการสอบ สร้างเนื้อหาหลอกลวง หรือโจมตีผู้อื่นในโลกออนไลน์ ล้วนขัดต่อหลักศาสนา

          ลูกหลานมุสลิมต้องตระหนักว่า ทุกการกระทำในโลกดิจิทัลอยู่ภายใต้การรับรู้ของอัลลอฮ์ (ซุบฮานาฮูวาตะอาลา) และมนุษย์จะต้องรับผิดชอบต่อการใช้เทคโนโลยีของตนในวันอาคิเราะฮ์ การปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรมหรือจรรยามารยาทในการใช้ AI จึงเป็นหน้าที่ร่วมกันของครอบครัว โรงเรียน และสถาบันศาสนา

4. การปกป้องศีลธรรมและอัตลักษณ์ของเยาวชนมุสลิม

          ระบบ AI โดยเฉพาะอัลกอริทึมของสื่อออนไลน์ มักออกแบบมาเพื่อดึงดูดความสนใจ ซึ่งอาจนำไปสู่การเข้าถึงเนื้อหาที่ขัดกับศีลธรรมอิสลาม เช่น ความลามก ความรุนแรง หรือแนวคิดที่บ่อนทำลายคุณค่าครอบครัวและบทบาททางศาสนา เยาวชนมุสลิมจึงมีความเสี่ยงต่อการซึมซับค่านิยมที่ไม่สอดคล้องกับอิสลาม

          การใช้ AI อย่างรอบคอบต้องควบคู่กับการเสริมสร้างอีมาน การอบรมด้านศาสนาอย่างต่อเนื่อง และการกำกับดูแลจากผู้ปกครอง เพื่อให้ลูกหลานสามารถรักษาอัตลักษณ์มุสลิมของตนไว้ได้ ท่ามกลางกระแสวัฒนธรรมดิจิทัลระดับโลก

5. เป้าหมายของการใช้ AI

          ในทัศนะอิสลาม เทคโนโลยีควรถูกใช้เพื่อบรรลุเป้าหมายสูงสุดของชะรีอะฮ์ ได้แก่ การคุ้มครองศาสนา ชีวิต สติปัญญา ทรัพย์สิน และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ การชี้นำลูกหลานมุสลิมให้ใช้ AI เพื่อการศึกษา การวิจัย การแก้ปัญหาสังคม และการช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ ถือเป็นการใช้เทคโนโลยีในแนวทางที่สร้างสรรค์และสอดคล้องกับบทบาทของมนุษย์ในฐานะตัวแทน (เคาะลีฟะฮ์) บนโลกดุนยานี้

6. ปัญหา อุปสรรค ความท้าทาย และโอกาส ในโลกอนาคต

          การใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ของเยาวชนมุสลิม ในประเด็นปัญหา อุปสรรค โอกาส และความท้าทายในยุคปัจจุบันและโลกอนาคต จำเป็นต้องมองทั้งมิติเทคโนโลยี จริยธรรม และหลักคำสอนอิสลามควบคู่กันไป อิสลามมิได้ปฏิเสธวิทยาการใหม่ หากแต่เน้นให้ความรู้และเครื่องมือทุกชนิดถูกใช้ไปเพื่อประโยชน์ และหลีกเลี่ยงโทษ 

     ♣· ปัญหาและอุปสรรค : ประเด็นเรื่องปัญหาและอุปสรรคที่สำคัญและควรคำนึงถึง คือความเสี่ยงด้านจริยธรรมและอัตลักษณ์ เยาวชนมุสลิมอาจรับข้อมูลจาก AI ที่ไม่สอดคล้องกับหลักความเชื่อ (อะกีดะฮ์) และจริยธรรม (อัคลาก) เช่น เนื้อหาที่บิดเบือนศาสนา ส่งเสริมวัตถุนิยม หรือทำให้ห่างไกลจากการปฏิบัติศาสนกิจ (อิบาดะฮ์) อีกทั้งการพึ่งพา AI มากเกินไปอาจลดทอนการคิดวิเคราะห์ การแสวงหาความรู้ด้วยตนเอง ซึ่งสวนทางกับหลักคำสอนอิสลามที่ส่งเสริมการใช้สติปัญญาอย่างมีความรับผิดชอบ นอกจากนี้ ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงเทคโนโลยีและการขาดผู้รู้ศาสนาที่เข้าใจ AI อย่างลึกซึ้ง ยังเป็นอุปสรรคเชิงโครงสร้างที่สำคัญ

     ♣· โอกาส : หากพิจารณาในอีกแง่มุมหนึ่ง AI เปิดโอกาสมหาศาลต่อการเรียนรู้ของเยาวชนมุสลิม ทั้งในเรื่องของการศึกษากุรอาน หะดีษ ภาษาอาหรับ และวิชาศาสนาอื่น ๆ อย่างเป็นระบบและเข้าถึงง่าย AI สามารถเป็นผู้ช่วยการเรียนรู้ส่วนบุคคล ช่วยกระตุ้นความใฝ่รู้ และเชื่อมโยงเยาวชนกับองค์ความรู้ระดับโลก หากถูกพัฒนาและกำกับด้วยกรอบอิสลาม AI ยังสามารถเป็นเครื่องมือในการเชิญชวนสู่ความดี (ดะอ์วะฮ์) ที่ทรงพลังในโลกดิจิทัล

     ♣· ความท้าทาย : สำหรับประเด็นความท้าทายซึ่งเป็นเรื่องที่สำคัญในอนาคตคือ การวางกรอบจริยธรรมอิสลามสำหรับการใช้ AI อย่างเป็นรูปธรรม การพัฒนาทักษะ “รู้เท่าทัน AI” ควบคู่กับความศรัทธา และการสร้างความร่วมมือระหว่างผู้รู้ นักการศาสนา นักการศึกษา นักเทคโนโลยี สถาบันครอบครัว โรงเรียน รวมทั้งสถาบันศาสนา นับเป็นเรื่องที่ท้าทาย เพราะบททดสอบที่แท้จริง ไม่ได้อยู่ที่ว่าเยาวชนมุสลิมจะใช้ AI หรือไม่ หากแต่อยู่ที่จะใช้มันอย่างไรให้ยังคงยึดมั่นในหลักคำสอนของศาสนา มีความยำเกรง(ตักวา) ต่ออัลลอฮ์(ซุบฮานาฮูวาตะอาลา) มีความรับผิดชอบ และเป้าหมายสูงสุดของชีวิตตามแนวทางอิสลามในโลกอนาคตที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

บทสรุปส่งท้าย

          การใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) สำหรับลูกหลานมุสลิมเป็นความท้าทายและโอกาสในเวลาเดียวกัน หากขาดกรอบศาสนา AI อาจนำไปสู่ความสับสนทางศรัทธาและศีลธรรม แต่หากมีการวางรากฐานที่ถูกต้องตามหลักเตาฮีด ชะรีอะฮ์ และจริยธรรมอิสลาม เทคโนโลยีนี้จะกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาศักยภาพของเยาวชนมุสลิมอย่างรอบด้าน อันจะนำไปสู่สังคมที่มีทั้งความก้าวหน้าทางวิทยาการและความมั่นคงทางจิตวิญญาณอย่างยั่งยืน